Op Spuitstraat 14 worden Stolpersteine gelegd worden voor Jacob Spanjar (44 jaar), Mietje Spanjar-Speijer (41 jaar) en hun zoon Salomon Elkan (17 jaar).
Aansluitend is de legging voor de 77-jarige Esther Samuel-Nijstad, Oranjestraat 35, en de familie Pagrach: Sallie Pagrach (57 jaar), Rosa Rebekka Pagrach-Schaap (56 jaar) en hun zonen Salemon Andries (22 jaar) en Andries Eduard (18 jaar). Het gezin Pagrach woonde toentertijd aan de Oranjestraat 49. Dat pand is inmiddels verdwenen; de stenen worden gelegd op de plek waar eerder de voordeur van hun huis was. De herdenking van de twee leggingen aan de Oranjestraat vindt plaats op de hoek Oranjestraat, Kerkstraat en Graaf Ottostraat. De laatste Stolperstein van deze legging wordt gelegd aan de Haarstraat 150, voor verzetsstrijder Harmen Willem Rouwendal.
“Wij staan samen stil bij Joodse Rijssenaren die zijn omgebracht tijdens de WOII”, zegt Irma Goossen, secretaris van de stichting Stolpersteine Rijssen. “Een herdenking van betrokkenheid, van solidariteit en van de kracht van een gemeenschap die oog heeft voor elkaar en voor toekomstige generaties. Laten we ons inzetten voor een toekomst waarin we elkaar respecteren en beschermen, ongeacht afkomst of overtuigingen.”
Het leggen van Stolpersteine is volgens haar een moment van reflectie op verlies, herinnering en de impact van het nationaalsocialisme. “De Stolpersteine die we dadelijk gaan leggen brengt vermoorde slachtoffers terug in de publieke herinnering door hun namen te vereeuwigen op deze stoep. De plek waar zij het laatst gewoond hebben. Het doel is dat voorbijgangers even stil staan bij de verschrikkingen van de oorlog en de mensen die daardoor zijn verdwenen.”
Leerlingen van groep 8 van de Willem-Alexanderschool geven de stenen aan, dragen een gedicht voor en leggen rozen. Rabbijn Clary Rooda en nabestaanden van Harmen Willem Rouwendal verlenen hun medewerking tijdens deze ceremonie. Ook de gemeente Rijssen-Holten verleent alle medewerking.
Nadat de stenen gelegd zijn en de ceremonie is afgesloten kan iedereen langs de Stolpersteine lopen en eventueel een bloem of, naar Joods gebruik, een klein steentje leggen.
Verzetsstrijder Harm Willem Rouwendal
“Vrijheid is niet een geschenk, maar een strijd om te behouden.”
Een steen is gelegd om onze dankbaarheid en eerbied te betuigen aan verzetsstrijder Harm Willem Rouwendal, die slechts 25 jaar oud werd. In tijden van duisternis, onrecht en onderdrukking, toonde hij onverschrokken moed en vastberadenheid. Op hele jonge leeftijd maakte hij de keuze om te vechten voor gerechtigheid en vrijheid, waarden die ons allemaal aangaan. Zijn dappere acties in de strijd tegen onderdrukking herinneren ons eraan dat we nooit moeten zwijgen en altijd moeten opkomen voor wat rechtvaardig is. We eren zijn herinnering en zullen zijn nalatenschap blijven koesteren.
Nabestaande Wilma Meijerman-Rouwendal verteld iets over de korte maar indrukwekkende levensgeschiedenis van haar oom.
